حسين علوى مهر

177

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

اين موارد نمونه‌هايى از تفسير به رأى از جانب افرادى است كه خداوند آنان را چنين وصف نموده است وَ اتَّخَذُوا آياتِي وَ رُسُلِي هُزُواً « 1 » وَ جادَلُوا بِالْباطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ « 2 » و وَ قَدْ كانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ ما عَقَلُوهُ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ « 3 » كسانى كه « آيات و پيامبران مرا به سخره گرفتند » ، « و با جدل و استدلال باطل ، حق را پايمال مىكنند » و « گروهى از آنان كلام خدا را مىشنوند و به دلخواه خود آن را تحريف مىكنند ، با آن كه كلام خدا را فهميده و معنا آن را دريافته‌اند » « 4 » . اين روش مورد مذمت تمام مفسران و دانشمندان قرار گرفته است . در روايات فراوانى نيز از آن نهى شده است ، و ممكن است برخى مفسران ناآشناى با تفسير خواسته يا ناخواسته به اين شيوه مبتلا شوند و همين برداشت‌ها باعث شده است كه مفسران پيرو يك مكتب ، مفسرى را كه پيرو مذهب و مكتب ديگرى است متّهم نمايند . البته اين روش بسيار خطرناكى است كه دين و مسلمانان را به انحراف مىكشاند ، بدين جهت لازم است جوانب آن به خوبى شناخته شود . در آغاز به بيان روايات در اين زمينه پرداخته مىشود . روايات و تفسير به رأى روايات در ممنوعيت و مذمت تفسير به رأى به طور متواتر از شيعه و سنى نقل شده است كه برخى از آنها عبارتند از : 1 . عن أبى عبد اللّه عليه السّلام قال : « من فسّر القرآن برأيه فاصاب ، لم يوجر و ان اخطأ كان اثمه عليه » « 5 » امام صادق عليه السّلام فرمود : كسى كه قرآن را تفسير به رأى كند اگر چه صحيح هم باشد پاداشى به او داده نمىشود و اگر به خطا رود گناهش برگردن او است .

--> ( 1 ) كهف / 106 . ( 2 ) غافر / 5 . ( 3 ) بقره / 75 . ( 4 ) براى اطلاع بيشتر مىتوان به الغدير ، ج 10 ، ص 135 بخش آيات محرّفه مراجعه كرد . ( 5 ) تفسير عياشى ، ج 1 / 17 .